Početna strana 
Resursi Rječnik termina i skraćenica
Resursi Rječnik termina i skraćenica
Rječnik termina i skraćenica |
| Pretraživanje | |
| P | |
| Strna: 1 | |
| Termin | Definicija |
| Paleontologija | Nauka koja se bavi proučavanjem biljnih i životinjskih organizama koji su živeli u različitim periodima geološke istorije |
| Park prirode | Područje dobro očuvanih prirodnih svojstava voda, vazduha i zemljišta, preovlađujućih prirodnih ekosistema i bez većih degradacionih promena predeonog lika i u celini predstavlja značajni deo očuvane prirode i zdrave životne sredine |
| Parks for life (IUCN/WCPA) | svetska komisija za zaštićena područja, Europarc Federation, WWF, WCMC, BLI, 1994.) je akcioni plan za zaštićena područja u Evropi, okvir za 30 prioritetnih projekata u oblasti zaštite prirode na evropskom nivou |
| PASOLP model | (akr. od engl. products analysis sequence for outdoor leisure planning, njem. PASOLP-Modell), suvremeni model planinarenja u turizmu, u potpunosti ima tržišni pristup, a zasniva se na ideji planinarenja “turističkog proizvoda”, pa se može tretirati i kao marketinški pristup planinarenju. Model ima četiri faze rada, a svaka faza veći broj elemenata modela. U fazi “A”, koja nosi naziv “procjene i analize”, analiziraju se polazni elementi (resursi, potražnja, državna I područna politika i razvojni prioriteti), iz čega proizilaze izvedeni elementi ( područja glavnih atraktivnosti i turističkih interesa, turističko-tržišni segmenti, ciljevi turističkog razvoja glavnih područja). Faza “B” je teoretska i praktična bit modela. Predviđaju se veličine i strukture prethodno utvrđenih turističko-tržišnih segmenata potražnje. Za svaki segment potražnje planira se više varijanti turističkog proizvoda i za svaki planirani proizvod sagledava se njegova investicijska izvedivost, te ekonomski i socijalni utjecaj. Na osnovu tih parametara biraju se optimalni proizvodi. To omogućuje da se već u fazi ”B” možemo definitivno opredjeliti za prioritetne segmente i optimalne proizvode, te uskladiti prioritete razvoja s državom i područnom politikom prioriteta i ciljeva. U fazi “C”, na osnovi predhodno odabranih proizvoda, razrađuje se program novih kapaciteta (u što se uključuju podobni postojeći kapaciteti), definira se namjena glavnih turističkih potencijala prostora, te glavnih preferiranih destinacija, odnosno razrađuje detaljan plan, te strategija realizacije (koja se temelji na ciljevima, prioritetima i programu novih kapaciteta) U fazi “D” sagledavaju se konačni ekonomski, socijalni i prostorni utjecaji i posljedice planiranog razvoja. Doprinos modela PASOLP planiranju u turizmu optimalan je tržišni pristup i analiza preuvjeta razvoja. Međutim, taj model unosi u planiranje niz teoretskih i praktičnih dilema, prije svega kad je riječ o “turističkom proizvodu”: nije odgovoreno na pitanje što je to turistički proizvod? Autori modela PASOLP Lawson i Baud-Bovy poistovjetili su turistički proizvod s proizvodom putničke agencije, odnosno “paket aranžmanom” i definirali turistički proizvod kao “ukupnu konzumaciju” koju turisti stvarno realiziraju. Teoretski gledano turizam je dolazak turista u destinaciju, boravak i potrošnja sredstava zarađenih u domicilu. Oni ne proizvode, nego samo troše. Gospodarske djelatnosti koje turistima pružaju usluge (ugostiteljstvo, trgovina, promet I sl.) nisu turističke djelatnosti, već samostalne grane i djelatnosti koje postoje i bez turizma. One proizvode svoje proizvode, pa ih ne možemo nazivati turističkim proizvodima. S praktične strane, “turistički proizvod” ne postoji u fizičkom obliku kao jeda cjelovit proizvod. Postoji niz samostalnih proizvoda (ugostiteljskih, trgovačkih, prometnih, pogodnosti okruženja i sl.) koje turisti pojedinačno kupuju i pojedinačno koriste. |
| PATA | (akr. od engl. pacific Asia Travel Association), organizacija za unapređivanje i promociju turizma na području te regije koja se proteže od Pakistana preko novog zelanda i oceanije sve do zapadne obale SAD-a. PATA je osnovana 1952. Godine. Sjedište organizacije je u San Francisku. Članovi PATA –e su turoperatori, turističke agencije, zrakoplovne i brodske kompanije, hotelska poduzeća i druge zainteresirane organizacije I poduzeća koja dolaze u vezu s turizmom. |
| Paušalno putovanje | (engl. package tour, inclusive tour, pre-paid tour, njem.pauschalreise), individualni ili grupno putovanje u sklopu turističkog aranžmana uz uključenje najmanje dvije ili više usluga, čija se cijena izražava u paušalnom iznosu. |
| PAX | kratica za “putnik” (passenger) koja se općenito koristi u poslovanju zrakoplovnih kompanija, ali često i u ostalom turističkom poslovanju. |
| PEBLDS | (Pan-European Biological and Landscape Diversity Strategy) - Pan-Evropska strategija očuvanja biološkog i predeonog diverziteta |
| Pendel promet | (njem. Pendelverkehr), vrsta prijevoza u kojem se unaprijed definirane grupe putnika prevoze iz istog mjesta polaska u isto krajnje odredište, pri čemu na toj relaciji postoji više polazaka i povrataka. Kod ovakve vrste prijevoza uvjek su prvi povratak i zadnji polazak prazni (bez putnika) te kao takvi trebaju biti uračunati u cijenu. |
| PHARE | (Assistance to the Reform Proccess in Certain Countries of Central and Eastern Europe). Program tehničke pomoći Evropske unije za zemlje Centralne i Istočne Evrope. PHARE program je inicijativa Evropske Unije čiji je cilj obezbeđivanje sredstava neophodnih zemljama istočne i centralne Evrope u procesu ekonomske transformacije i jačanja demokratije |
| PIC Convention | Rotterdam Convention on the Prior Informed Consent Procedure for Certain Hazardous Chemicals and Pesticides in International Trade (Rotterdam, 1998), Roterdamska konvencija o proceduri prethodno informirajući saglasnosti za neke opasne hemikalije i pesticide u međunarodnoj trgovini |
| Plankton | (grč. planktos - lebdeći). Životna zajednica (v.) vodenih organizama (biljaka i životinja) koji lebde nošeni pokretima vode. Najznačajniji kriterijum prilikom određivanja pripadnosti nekog organizma ovoj ekološkoj grupi jeste odsustvo veze tog organizma sa supstratom, naročito sa dnom vodenog ekosistema. Po toj osnovi planktonski organizmi se dele u dve grupe: euplankton (nemaju vezu sa supstratom, i pseudoplankton (fakultativni planktonski organizmi, koji su u nekom periodu životnog ciklusa vezani za supstrat). U odnosu na vrstu organizama plankton delimo na fitoplankton i zooplankton. Fitoplankton čine mali biljni organizmi koji ili ne poseduju ili poseduju ograničenu sposobnost kretanja, pa njihova distribucija uglavnom zavisi od pokreta vode. Fitoplankton je zbog toga najčešće vezan za stajaće ili sporotekuće vodene ekosisteme. U većini takvih vodenih ekosistema fitoplankton predstavlja najvažniju grupu primarnih organskih producenata. U sastav zooplanktona ulaze aktivno pokretni sitni životinjski organizmi. Oni obično predstavljaju "drugu kariku" u lancima ishrane koji se uspostavljaju u vodenim ekosistemima - organizme koji se hrane fitoplanktonom a sami predstavljaju izvor hrane za krupnije aktivno pokretne životinjske organizme koji žive u slobodnoj vodi (zajednica nektona) |
| Pleistocen | prvi geološki period Kvartara, počeo pre oko 2 miliona godina. Na području Evrope, Severne Amerike i velikog dela Azije, u ovom periodu vladalo je Ledeno doba |
| Pleuston | Zajednica viskoko specijalizovanih organizama za život na samoj granici između vodene i vazdušne sredine. Tu se, zbog velikiog površinskog napona vode obrazuje "opna" po kojoj se organizmi iz zajednice pleustona kreću ili za koju su pričvršćeni. U sastav pleustona ulaze i biljni i životinjski organizmi. Najuočljivije su sitne flotantne cvetnice iz familije Lemnaceae, kao i odrasli insekti (neke hemiptere) koji imaju niz morfoloških prilagođenosti za život u neustonu) |
| Pliocen | poslednji geološki period Tercijara (Kenozoika), završio se pre oko 2 miliona godina. U ovom periodu počelo je zahlađenje klime, koje je kulminiralo u Velikom ledenom dobu koje je svoj maksimum dostiglo u Pleisotcenu{mospagebreak} |
| PNR | (akr. od engl. passenger name record), zapis koji sadrži sve podatke u vezi s konkretnom rezervacijom putovanja putnika. On se sastoji od obaveznih podataka o putniku (npr. ime, plan putovanja i kontakt) I neobaveznog dijela, tj. posebnih zahtjeva (rezervacije leta, hotela/ili automobila, posebni zahtjevi u vezi sa sjedalom ili hranom). |
| Podvrsta | grupa jedinki ili populacija jedne vrste koja je morfološki i geografski jasno odvojena od druge grupe jedinki ili populacija iste vrste. Za razliku od vrste, podvrste reproduktivno nisu izolovane, odnosno između njih postoji mogućnost razmene genetičkog materijala |
| Polimiktička jezera | Jezera kod kojih se cirkulacija (v. "Cirkulacija") uspostavlja često ili je neprekidna. Razlikuju se dva tipa ovakvih jezera. Hladna polimiktička jezera neprekidno cirkulišu na temperaturi od ili nešto iznad 4°C. Javljaju se na visokim planinama ekvatorijalnog regiona, gde su dnevno - noćne razlike u temperaturi izuzetno visoke, pa se tokom noći regularno javlja cirkulacija. Topla polimiktička jezera imaju vodu koja često cirkuliše na temperaturu znatno višoj od 4°C, a česta su u tropskom regionu. Godišnje kolebanje temperature je tu malo, tako da je i temperaturna stratifikacija (v. "Temperaturna stratifikacija") koja se uspostavlja slaba i lako može biti narušena dejstvom vetra ili hlađenjem usled kratkotrajnog zahlađenja |
| Poluautonoman ekosistem | ekosistem čiji se metabolizam održava uz ljudsku pomoć u cilju povećavanja primarne (i sekundarne) organske produkcije |
| POPs Convention | Stockholm Convention on Persistent Organic Pollutants ( Stockholm , 2001) – Stokholmska konvencija o postojanim organskim zagađujućim supstacama |
| POPs Protocol | Protocol to the LRTRAP Conventon on Persistent Organic Pollutants (Arhus, 1998) – Protokol uz LRTRAP Konvenciju o postojanim organskim zagađujućim supstancama |
| Populacija | grupa jedinki iste vrste koje u datom periodu vremena naseljavaju isti prostor i koje imaju realnu mogućnost da stupe u procese razmnožavanja (razmene genetičkog materijala) |
| Populacije, Veličina | ukupan broj jedinki taksona. Iz funkcionalnih razloga, prvenstveno zbog razlika između životnih formi, obično se brojnost populacije izražava kroz broj samo zrelih jedinki. U slučajevima taksona koji su obavezno zavisni od drugih taksona u toku celog ili dela života, treba koristiti i odgovarajuće biološke vrednosti taksona-domaćina |
| Postglacijal | geološki period koji je nastupio po prestanku posleđeg ledenog doba |
| Postglacijalni relikt | stara vrsta čije je poreklo vezano za period nakon povlačenja poslednjeg ledenog doba |
| Predeo | skup različitih ali međusobno funkcionalno povezanih ekosistema određene teritorije karakteristične fiziognomije |
| Predeo izuzetnih odlika | Relativno manje područje, živopisnih pejsažnih obeležja, nenarušenih primarnih vrednosti predeonog lika sa prisustvom oblika tradicionalnog načina života i kulturnih dobara, a takođe i zaštićena okolina nepokretnih kulturnih dobara |
| Prekomerno iskorišćavanje (eksploatacija | proces iskorišćavanja vrsta/podvrsta za komercijalne i privredne potrebe, iznad održivog nivoa, a koji rezultira gubitkom biodiverziteta |
| Prethodna zaštita | Preduzimanje neophodnih radnji i mera radi zaštite i očuvanja prirodnog dobra za koje se pretpostavlja da može imati svojstvo zaštićenog prirodnog dobra, dok se ne donese akt o njegovoj zaštiti |
| Primerak | (specimen, u smislu i jedinke i primerka u uzorku) - svaki pojedinačni član biljnih i životinjskih vrsta, bio živ ili mrtav, i može se odnositi na bilo koju životnu fazu (uzrasnu klasu) |
| Prirodna baština | (u smislu Pariske konvencije o Svetskoj kulturnoj i prirodnoj baštini) - Prirodne odlike koje se sastoje od fizičkih ili bioloških formacija ili grupa takvih formacija, a imaju svetski izuzetnu vrednost sa estetskog ili naučnog gledišta; takođe i geološke i fizičkogeografske formacije i tačno određene površine koje predstavljaju staništa ugroženih vrsta životinja i biljaka od svetski izuzetne vrednosti sa gledišta nauke i zaštite i očuvanja prirode; takođe i mesta u prirodi ili tačno određene površine u prirodi koje su od svetski izuzetne vrednosti sa gledišta nauke, zaštite i očuvanja prirode ili kao prirodne lepote |
| Prirodna sredina | životna sredina (okoliš) na koju uticaji čoveka (a) nisu proporcionalno veći od uticaja bilo koje autohtone vrste (ne računajući globalne klimatske promene) i (b) ne izazivaju promene strukture sredine |
| Prirodne retkosti | Biljne ili životinjske vrste, ili njihove zajednice kojima je ugrožen opstanak u prirodnim staništima ili im populacije brzo opadaju, a područje rasprostranjenja se smanjuje, ili su retke po rasprostranjenju, kao i vrste koje imaju poseban značaj sa ekološkog, biogeografskog, genetskog, privrednog, zdravstvenog i drugog stanovišta |
| ProGEO | Evropska asocijacija za konzervaciju geo(loškog) nasleđa, osnovana 1988. u Holandiji. Do sada uključene gotovo sve zemlje Evrope, koje su organizovane po regionalnom principu u radne grupe (WG) |
| Program Čovek i biosfera | (MAB, Man and Biosfere, UNESCO). Program formiranja rezervata biosfere radi očuvanja biološkog diverziteta u harmoniji sa potrebama očuvanja kulturnih vrednosti koje sa njima povezane. Program je objedinjena zaštita biodiverziteta, kulturnih vrednosti određenog područja i ekonomskog razvoja |
| PRTR Protocol | Protocol on Pollutant release and transfer register to the Convention on Access to Information, Public Participation in Decision – making and Access to Justice in Environmental Matters (Kiev, 2993) – Protokol o registru ispuštanja i prijenosa zagađenja uz Konvenciju o dostupnosti informacija, učešću javnosti u odlučivanju i dostupnosti pravosuđa u pitanjima koja se tiču životne sredine |
- e-turizam RSS
RSS kanali Regionalnog Turističkog informatora
- Sve vijesti