Početna strana 
Resursi Rječnik termina i skraćenica
Resursi Rječnik termina i skraćenica
Rječnik termina i skraćenica |
| Pretraživanje | |
| Svi | |
| Strna: 1 | |
| Termin | Definicija |
| a la kart poslovanje | (engl. A la carte business, njem. A la carte-Tatigkeit), sustav restoranskog poslovanja koji se temelji na narudžbi jela iz jelovnika (asortiman ponude, sustav posluživanja I naplaćivanja ovisi o vrsti I kvaliteti restorana); usluga se u pravilu naplaćuje od gosta neposredno nakon konzumacije ili preko hotelskog računa ako je riječ o hotelskom gostu I usluzi pruženoj u hotelskom restoranu. |
| AAA | (akr. Od engl. American Automobile Association), Ameri;ko automobilsko udruženje, poznatije pod nazivom “Triple A”, najveći automobilski klub na svijetu, osnovan 1902. Godine. Danas AAA ima 40 milijuna članova u SAD-u I Kanadi I nastoji zadovoljiti kompleksne potrebe automobilskih putnika. AAA je vlasnik I više od 1.000 turističkih agencija diljem SAD-a I Kanade. Turističke agencije AAA nude različite usluge svojim članovima I ostaloj klijenteli poput prodaje zrakoplovnih, brodskih I željezničkih karata, individualne ili grupne turističke aranžmane, rezervacije smještaja u hotelima, usluge rent a cara, putno osiguranje, itd. AAA je ujedno I najveći prodavač putničkih čekova American Expressa u svijetu. Članovi AAA mogu ostvariti razne beneficije I popuste u više od 1 100 restorana I na oko 1 700 lokacija različitih atrakcija te 30% popusta na smještaj u hotelima poput Hiltona, Hayatta I još mnogo drugih pogodnosti. |
| ABR | (akr. Od njem.Amtlichers Bayerisches Reisburo), njemački lanac putničkih agencija osnovan 1910. Godine. To je prva putnička agencija kojoj je u Njemačkoj bilo dozvoljeno prodavati željezničke karte po originalnoj cijeni izvan staničnih zgrada. Otuda I “amtlich” (službena, oficijelna) u nazivu agencije. |
| ABTA | (akr. Od engl. Association of British Travel Agents), Udruženje britanskih putničkih agenata u koje je učlanjeno više od 7 000 agencija I turoperatora. Osnovano 1950 godine. Članovi Udruženja većina su britanskih turističkih agencija I turoperatora, koji se moraju pridržavati strogih pravila Udruženja, poput Kodeksa ponašanja (Code of Conduct) kojim se reguliraju aspekti odnosa između turoperatora I turističkih agencija prema klijentima. ATBA ima ulogu određivanja kriterija za ulazak u članstvo, nagleda financijsko poslovanje članica,određuje opće uvjete poslovanja I arbitara, bavi se problemima potrošača I riješava njihove žalbe, vodi brigu o Udruženju, uključujući I odnose s javnošću, kontrolira upotrebu zaštitnog zraka udruženja. Svake godine ABTA organizira savjetovanje na kojem članice udruženja raspravljaju o svakodnevnim problemima struke I upoznaju se s novim trendovima na turističkom tržištu. Skup članica ABTA drugi je najveći skup te vrste u svijetu. ABTA izdaje I svoj mjesečnik ABTA magazine. |
| Abundancija | vidi Populacije, Veličina. |
| AC | Aarhus Convention – Convention on Access to Information, Public Participation in Decision – making and Access to Justice in Environmental Matters (Arhus, 1998) - Konvencija o dostupnosti informacija, ucešcu javnosti u odlucivanju i dostupnosti pravosuda u pitanjima koja se ticu životne sredine (Arhus 1998) |
| Adventivne | (Alien, strane, došljačke, alohtone) vrste/podvrste - mogu se naći i na području koje je izvan njihovog istorijskog prirodnog areala, kao posledica nevoljnog i slučajnog ili namernog unošenja od strane čoveka. |
| Agenda 21 | općeprihvaćeni principi održivog razvitka turizma o kojima su se sporazumjele vlade 182 zemlje na sastanku na vrhu o Zemlji u Rio de jeneiru 1992. Godine. Agenda 21 je uputstvo za pojedince, poslodavce I vladine organizacije za usmjeravanje razvoja na način da on pomaže društvu I vodi brigu o okolišu. Agenda 21 ogromni je dokument koji sadrži 40 poglavlja podijeljenih u 4 sekcije. Dokument obrađuje: 1) socijalnu I ekonomsku dimenziju razvoja: zemlje u razvoju; siromaštvo; potrošačke partnere; stanovništvo; zdravlje; integracija okoliša I razvoja 2) očuvanje I management prirodnih I antropogenih dobara: atmosfera; zemlja; šume; pustinje; planine poljoprivreda; biološka raznolikost; biotehnologija; oceani; pitka voda; otrovne kemikalije; opasne radioaktivne tvari, čvrsti otpad I kanalizacija 3) jačanje uloge vodećih skupina: žene; djeca I mladež; domoradčke skupine; nevladine organizacije; lokalne vlasti; radnici; poslodavci I proizvođači; poljoprivrednici; znanstvenici I tehnolozi 4) načini implementacije: financije; transfer tehnologije; znanost; obrazovanje; gradnja novih kapaciteta; međunarodne institucije; zakonske mjere; informacije. |
| AI | Amnesty International - jedna od napoznatijih organizacija za ljudska prava |
| AIEST | (akr. Od fr. Association Internationale D” Experts Scientifiques du tourisme), Međunarodna udruga znanstvenih exsperata u turizmu, osnovana u Rimu 31. Svibnja 1951. Inicijativu za osnivanje dali su 1941. Godine Walter Hunziker I kurt krapf, direktori švicarskih turističkih sveučilišta centra u Sankt Gallenu I Bernu. Zadaća udruge je da afirmira znanstvena istraživanja u turizmu, učvršćuje stručne I osobne veze među članovima, pomaže aktivnosti stručnih I znanstvenih institucija u turizmu te organizira barem jedanput godišnje znanstveni skup, godišnju skupštinu, na kojoj će članovi imati mogućnost međusobno razmijeniti rezultate svog znanstvenoistraživačkog rada. Stručno glasilo AIEST-a je časopis Revue de Tourisme (the tourist review, Zeitschrieft fur fremdenverkehr) koji je počeo izlaziti još 1945 godine. |
| akceleracijsko djelovanje | (engl.accelerating effect, njem. Akzelerationswirkung), jedna od funkcija turizma koja kazuje da turizam ubrzano razvija određene gospodarske sektore, ali I cijela geografska područja, odnosno da ih razvija brže nego neki drugi sektori gospodarstva. |
| akontacija | (engl. Advance payment, njem. Vorschuss), u širem smislu novčana svota koju pri sklapanju obaveznopravnog ugovora ili u tijeku njegova ispunjenja jedna ugovorna strana daje na račun svoje ugovorne obaveze drugoj strani, radi olakšavanja ispunjenja obaveze te druge strane. Akontacija se daje u pravilu u novcu I prelazi u vlasništvo primatelja s tim da se poslije ispunjenja ugovora uračunava u ispunjenje obaveze davaoca (oblici plaćanja unaprijed) |
| aktivan odmor | (engl.active holiday, njem. Aktivurlaub), 1. Predah ili pauza u vrhunskom sportu koji podrazumjeva lagan trening (trčanjem ili drugim dopunskim sportskim aktivnostima); 2. Način odmaranja uz primjenu odgovarajućih tjelesnih aktivnosti koje omogućavaju povoljno fiziološke I psihološke reakcije; 3. Aktivnost u slobodnom vremenu ili tijekom odmora na radnom mjestu. Suvremeno društvo sve više prihvaća aktivan način odmaranja u slobodnom vremenu, dnevnom, vikend ili godišnjem odmoru. Takav način odmaranja podrazumijeva vlastito sudjelovanje u različitim sportskim aktivnostima korisnim I potrebnim za očuvanje ili poboljšavanje vitalnosti ornizma. Preduvjet za povoljno djelovanje različitih sportskih aktivnosti I oblika na ljudski organizam jest odabir aktivnosti te modaliteti primjene (odgovarajući opseg opterećenja koji podrazumjeva intenzitet naprezanja, broj ponavljanja te učestalost vježbanja). Temeljna znanost koja se bavi istraživajem I utvrđivanjem optimalnih kretnji za potrebe čovjeka naziva se kineziologija (kinezis: pokret; logos: znanost) iz koje su proizašle I primjenjene kineziologijske znanosti u području sportske rekreacije, vrhunskog sporta, terapije I sl. Moderan način života I rada, koji ograničava tjelesnu aktivnost I kretanje, utjecao je na promjenu u načinu odmaranja koji u današnjim uvjetima treba nadoknaditi potrebu za kretanjem, prirodom, komunikacijom, igrom, zabavom I sl. Svjetska udruga koja brine o kvaliteti slobodnog vremena (“Sport za sve”) sugerira I potiče aktivan odmor za svakoga I to svaki dan najmanje 30 minuta. Aktivan odmor temeljni je motiv I sadržaj kod različitih oblika turizma (sportsko-rekreacijskog, zdravstvenog, nautičkog itd.). |
| Aktivna supstanca | produkt biljnog metabolizma koji ima odgovarajuće lekovito svojstvo |
| Alohtona vrsta | vrsta koju je čovek uneo na područje na kome prirodno nije bila rasprostranjena |
| alotman | (engl. allotment, njem. Kontigent, Platzquote) ugovor o alotmanu. |
| Alpinetum | specijalno uređen deo bašte ili vrta u kome se gaje visokoplaninske (alpske) vrste biljaka |
| alternativni turizam | (engl. Alternative tourism, njem.Alternativtourismus), pojam suprotstavljen pojmu masovni turizam, odnosno pojmu konvencionalni I komercijalni turizam. U stručnoj literaturi poznat je I pod drugim nazivima: meki, odgovorni, održivi turizam. To samo pokazuje da se radi o pojmu koji za različite autore ima vrlo različita značenja. U suštini radi se o tome da je stalan I povećan rast turizma, kojeg prate dramatične promjene izazvane novim oblicima prometa, svim vrstama ekološke polucije, povećanom izgradnjom turizmu namjenjenih objekata u turističkim područjima, te negativnim sociološkim I kulturološkim posljedicama, naveostručnjake da zatraže korijenite promjene u postojećem turističkom fenomenu.Upravo zbog toga dio se turističkih teoretičara zalaže za raspravu prije o alternativnim oblicima turizma (novim oblicima poznate pojave) nego o alternativnom turizmu (što može implicirati posve novu pojavu). Prema definiciji usvojenoj na međunarodnoj konferenciji u turizmu Ujedinjenih naroda u rimu 1963. Godine pod alternativnim se turizmom razumiju poslovna turistička putovanja, konvencije, hodočašća, obiteljska okupljanja, posjeta toplicama te turistička putovanja izletnika I onih skupina turista koji putuju radi “općeg razgledavanja”. Kasnije, ovim se pojmom željelo istaći velike promjene koje je doživio turizam, u širokom rasponu od promjena u ponudi I samom resursu do promjena u motivima putovanja, potrebama I ponašanju turista. Takav novi, alternativni turizam, po svojoj filozofiji I po svom sadržaju posve drugačiji od današnjeg turizma, zalaže se za poštivanje ekoloških principa I kriterija u turističkim područjima, veću zaštitu prirodnih vrijednosti I rijetkostite kulturno povjesnog nasljeđa, podržavanja ideje zaštite autohtonog okoliša. Alternativni turizam zahtjeva obostrano razumjevanje I jednakost između gostiju I domaćina. Po svemu ideje alternativnog turizma postave su nalik idejama održivog razvoja. |
| Amiktička jezera | Tip jezera koja su trajno pokrivena ledom i time zaštićena od temperaturnih promena, tj. zagrevanja i hlađenja, te se kod njih ne javlja cirkulacija (v. "Cirkulacija") vode. To su reka jezera i javljaju se samo na Antarktiku, vrlo visokim planinama i retko na Grenlandu. v. i "Temperaturna stratifikacija". |
| Anadroman | vodeni organizmi, najčešće ribe, koji, pre svega, zbog reprodukcije periodično migriraju iz mora i okeana u kopnene slatke vode |
| Antropogene promene | promene u spoljašnjoj sredini izazvane čovekovim delovanjem |
| Antropologija turizma | (engl. tourism antropology. Njem. Toutismusantropologie), znanstvena disciplina koja proučava ulogu čovjeka I njegov položaj u svijetlu njegova ponašanja u turizmu, odnosno njegovo turističko ponašanje kao posljedicu te čovjekove uloge. |
| Antropozoogene promene | promene u spoljašnjoj sredini izazvane delovanjem čoveka i domaćih životinja |
| aparthotel | (engl. all suite hotel, njem. Aparthotel), ugostiteljski objekat za smještaj u kojem su sve smještajne jedinice apartmani. Uz smještaj I doručak, nudi I druge ugostiteljske usluge. |
| apartman | (engl. suite, njem. Appartment, ferienwohnung), ugostiteljski objekat za smještaj u kojem se gostu opremomomogućava samopriprema hrane. Čini ga više funkcionalno povezanih prostorija čiji su pojedini dijelovi opremom I uređenjem namijenjeni bili dnevnom boravku, kuhinju, blagovanju ili spavanju |
| apartmansko naselje | (engl. apartment vilage, njem. Appartementsiedlung, Ferienwohnungssiedlung), ugostiteljski objekat koji je izdvojena funkcionalna cjelina većeg broja samostojećih objekata namijenjenih pružanju usluga smještaja, prehrane I točenja pića. Svojom lokacijom u strukturi naselja ističe se središnji objekat u kojem je organiziran prijem te ugostiteljaka ponuda ali i mogući sadržaji za zabavu i rekreaciju dok se u okolnim objektima nalaze smještajne jedinice apartmani I često nose komercijalne nazive vila, bungalov i sl. |
| Arboretum | Skup velikog broja drvenastih i žbunastih vrsta koje su posađene u cilju ilustrovanja biodiverziteta jer su zastupljene i autohtone i alohtone i introdukovane vrste i egzote, koje mogu da podnesu uslove staništa na kome je arboretum formiran. Prostor na kome se gaji veliki broj drvenastih vrsta u cilju prezentovanja izlaganja i formiranja zelenog fonda edukativnog karaktera |
| Areal | deo teritorije ili akvatorije koju naseljava određena vrsta |
| Argilofilan | vodeni organizam koji živi na glinovitom dnu |
| Arhuska konvencija. | Konvencija o dostupnosti informacija, učešću javnosti u donošenju odluka i dostupnosti pravosuđu u oblastima koje se tiču životne sredine. Usvojena 1998. godine na četvrtoj Ministarskoj konferenciji u Arhusu, Danska |
| ASTA | (akr. Od engl. American Society of Travel Agents), Američko udruženje putničkih agenata, najraširenije udruženje u svijetu, u kojem je učlanjeno više od 26 500 članova u 165 zemalja. Ima jedan od najstrožih etičkih potrošača I svojih članova. Sjedište ASTA-e je u Washingtonu. |
| Autekologija | (grč. autos - sam, pojedinačan, i ekologija). Deo ekologije koji proučava ekologiju pojedinačnih vrsta i organizama (biljaka ili životinja), tj. njihov odnos prema spoljašnjoj sredini kao i karakter njihovih ekoloških adaptacija. U zavisnosti od grupe organizama koju proučava, razlikujemo fitoidioekologiju (proučava biljke) i zooidioekologiju proučava životinje) |
| Autohtona (indigena, aborigina) | vrsta/podvrsta/populacija/, ekosistem - koji se nalazi u prirodi u određenom prostoru ili državi, u okviru svog poznatog prirodnog rasprostranjenja |
| Autohtona vrsta | vrsta prirodno rasprostranjena na nekom području |
| Autonoman ekosistem | nezavisan u pogledu prometa materije i energije (metabolizma). Ekosistem u kome se odvija prirodan proces kruženja materije i proticanja energije, odnosno čiji metabolizam ili neka njegova komponenta nije supstituisana od strane čoveka |
| Banka gena (semena, plodovi, vegetativni | posebno organizovane i visoko specijalizovane kolekcije živog biljnog materijala koji se sakuplja, magacionira, održava i razmnožava pod strogo kontrolisanim i specifičnim uslovima |
| BAT | best available technique (najbolja raspoloživa tehnika i tehnologija) |
| BATNEEC | best available techniques not entailing excessive costs (najbolja raspoloživa tehnika koja ne zahteva prekomerne troškove) |
| BC | Basel Convention – Basel Convention on the Control of Transboundary Movements of Hazardous Wastes and Their Disposal ( Basel , 1989) – Konvencija o kontroli prekogranicnog kretanja opasnih otpada i njihovom odlaganju (Bazel) |
| Bentos | (grč. benthos - dubina). Životna zajednica (v. "Životna zajednica") vodenih organizama koji veći deo svog životnog ciklusa provode vezani za dno vodenih ekosistema, bilo da su za njega pričvršćeni, bilo da se slobodno kreću. U zavisnosti od tipa ekosistema (morski ili slatkovodni, tekuće ili stajaće vode) i dubine na kojoj se nalaze kod ovih organizama (i biljnih i životinjskih) razvijaju se različite prilagođenosti. U zavisnosti od vrste organizama, zajednicu bentosa delimo na fitobentos (biljni organizmi) i zoobentos (ili fauna dna, životinjski organizmi). Ova životna zajednica je naročito važna u litoralnom delu stajaćih voda kao i u svim tekućim vodama. U tekućim vodama, naročito u brzotekućim (planinski potoci i reke) fitobentos predstavlja osnovne primarne producente i pogodno skrovište za razvoj mnogih životinjskih organizama |
| Biocenoza | (grč. bios - život, koinos - zajednički). Zajednica živih bića (životna zajednica) - oblik zajedničkog života organizama (biljaka, životinja, mikroorganizama itd.) koji je nastao i dalje se održava na osnovu ekoloških zakonitosti. Predstavlja veoma integrisanu i složenu celinu, nastalu kao rezultat dugotrajnih ekoloških procesa i evolucije pojedinih vrsta, koja se samo iz razloga metodskog pristupa u istraživanju može podeliti na biljnu zajednicu (fitocenoza) i životinjsku zajednicu (zoocenoza) (v. "Ekosistem"). Primeri biocenoza u kopnenim ekosistemima su četinarska ili listopadna šuma, bara, njiva itd., a u vodenim ekosistemima fitoplankton, naselje riba, fauna dna itd |
| Biociklus | (grč. bios - život, kyklos - krug). 1. Najveći ekološki kompleks u biosferi (v. "Biosfera") koga sačinjavaju međusobno srodni ekosistemi (v. "Ekosistem") i biomi (v. "Biom"). U biosferi razlikujemo tri biociklusa: biociklus Svetskog mora (slane vode okeana i mora), biociklus kopnenih voda (pretežno slatke; reke, bare, jezera itd.) i biociklus kopnenih ekosistema i bioma. Svi biociklusi zajedno sačinjavaju biosferu. 2. Zakonomerna smena stadijuma u razviću organizma |
| Biodiverzitet | Raznovrsnost oblika, pojava i procesa u živom svetu kao evolucioni odgovor na prostornu, vremensku i svaku drugu promenljivost ekoloških uslova. Teritorija bivše Jugoslavije, kao i čitao Balkansko poluostrvo, odlikuje se izvanredno velikim bogatstvom i raznovrsnošću živog sveta koji je svrstava u jedan od najznačajnijih centara biodiverziteta ne samo u Evropi, već i u čitavom zapadnom Holarktiku. Visok genetički, specijski i ekosistemski diverzitet naše zemlje uslovljava nekoliko faktora: složeni istorijski procesi, specifičan geografski položaj Jugoslavije, raznovrsnost klimatskih, orografskih, geoloških, pedoloških i hidroloških faktora. Na relativno malom prostoru od Vojvodine (Panonske nizije) do mediteranske obale, smenjuju gotovo svi kopneni biomi (v. "Biom") Evrope (tundre, tajge, stepe, listopadne šume, submediteranske i mediteranske šume i makije itd.). Pored toga, brojni azonalni i intrazonalni tipovi ekosistema još više usložnjavaju ekološku i biogeografsku sliku živog sveta naše zemlje. Zastupljena je i velika raznovrsnost vodenih ekosistema (bare, močvare, ritovi, potoci, reke, jezera, akumulacije, more) |
| Bioindikatori zagađenja životne sredine | Biljne i životinjske vrste koje specifično reaguju na zagađenje određenom zagađujućom supstancom, one svojim habitusom ili fiziološkim procesom pokazuju specifičnu reakciju na datu zagađujuću supstancu, na osnovu čega se ta supstanca detektuje u sredini |
| Biološki diverzitet | Raznovrsnost i promenljivost (varijabilnost) bioloških oblika, pojava i procesa u okviru živih organizama i ekoloških kompleksa čiji su oni deo, kao odgovor evolucije na promenljivost ekoloških faktora. Uključuje raznovrsnost u okviru vrsta (genotipova), između vrsta i ekosistema |
| Biološki resursi | organizmi ili njihovi delovi, populacije ili bilo koja druga biotička komponenta ekosistema, koja ima aktuelnu ili potencijalnu upotrebnu vrednost za ljudski rod |
| Biom | Kompleks srodnih ekosistema (v. "Ekosistem") koji se nalaze u različitim odnosima međusobne povezanosti i uslovljenosti. Primeri vodenih bioma su tekuće vode, mora itd. Ekosistemi i biomi se ujedinjuju u biocikluse (v. "Biociklus") |
| Biosfera | (grč. bios - život, sphaira - lopta). Delovi atmosfere, litosfere i hidrosfere, naseljeni živim bićima čija ih životna aktivnost bitno menja; vrhunsko jedinstvo žive i nežive prirode. U okviru biosfere odvijaju se procesi kruženja materije u okviru biogeohemijskih ciklusa kao i proticanja energije (v. "Ekosistem"), što predstavlja specifični planetarni mehanizam koji je za sada u kosmičkim razmerama poznat jedino na našoj planeti |
| Biotehnologija | svaka primena tehnologije koja koristi biološke sisteme, žive organizme ili njihove proizvode, s ciljem proizvodnje produkata za posebne namene |
| Biotop | (grč. bios - život, topos - mesto) ili životno stanište. Deo naseljenog prostora zemlje koji se odlikuje specifičnim kompleksom ekoloških faktora (npr. temperatura, svetlost, vlažnost, nadmorska visina, nagib terena itd.). Zajedno sa svojim živim naseljem (v. "Biocenoza") biotop obrazuje integrisan sistem koji se označava kao ekosistem, tj. biogeocenoza (v. "Biogeocenoza") |
| Bird Life International | (raniji ICBP). Međunarodni savet za zaštitu ptica |
| BITS | (akr. od Fra. Bureau International du Tourisme Social), međunarodna organizacija za unapređivanje I razvoj socijalnog turizma u svijetu. Osnovana 1963 godine, sjedište organizacije u Bruxellesu. Članice organizacije su nacionalne I međunarodne nevladine organizacije. BITS donosi preporuke iz područja svog djelovanja, organizira savjetovanja I stručne skupove o različitim temama socijalnog turizma (npr. produženje sezone, odmor radnika, omladinski turizam, obrazovanje I kultura u turizmu, treća dob u turizmu i sl.). |
| Bogatstvo vrsta | ukupan broj različitih vrsta u posmatranom području - predstavlja izraz biološkog diverziteta |
| Botanička bašta | Naučno - istraživačka, nastavna i kulturno prosvetna ustanova u kojoj se nalaze kolekcije živih biljaka koje reprezentuju raznovrsnost i bogatstvo biljnog sveta na Zemlji. Uređuju se po fitogeografskom, sistematskom i ekološkom principu |
| Brunch | obrok koji se služi između doručka I ručka, po sastavu bliži ručku (kasni doručak) |
| BSEC | Black See Economic Cooperation - Crnomorska ekonomska saradnja |
| Budget holiday | termin koji se upotrebljava posebno na britanskom tržištu, a označava turističke aranžmane turoperatora u kojima nije specificirano ni mjesto ni hotel u kome će klijent boraviti. Obično po dolasku u zračnu luku receptivne turističke destinacije klijent doznaje mjesto I hotel u kojem će provesti svoj godišnji odmor. Zbog niže cijene koju klijent plaća za takav “odmor na sreću”, uvriježio se termin budget holiday. Hotel u koji se smještaju takvi klijenti organizatori putovanja nazivaju budget hotel. |
| Catering | 1. Ugošćivanje, posebno na raznim skupovima i prometnim sredstvima, ali I u ugostiteljstvu. Za ovaj pojam je bitno da se hrana priprema negdje drugdje I donosi, odnosno osigurava se njezino posluživanje na drugim mjestima. Tako je I služba koja priprema obroke za posluživanje u zrakoplovima dobila isti naziv. Zbog opsega posla takve su službe prerasle u velika samostalna poduzeća, uglavnom smještena na području zračnih luka; 2. U ugostiteljstvu, serviranje I posluživanje hrane izvan objekta u kojem se priprema; razlikujemo tri varijante: a) naručitelj raspolaže potrebnim prostorom, inventarom, hranom, pićem I napicima, a unajmljuje samo osoblje koje će sve stručno pripremiti, poslužiti I pospremiti; b) naručitelj od ugostitelja zahtjeva pripremanje jela, pića I napitke, dok sve ostalo organizira sam u svom prostoru; c) naručitelj od ugostitelja zahtijeva kompletnu uslugu, odnosno sve osim prostora što znači pripremanje hrane, pića, napitaka, potreban inventar, organizaciju, posluživanje I pospremanje, te osoblje koje će sve to realizirati. |
| CBD | Convention on biodiversity – Konvencija o biodiverzitetu |
| CCD | United Nations Convention to Combat Desertification in those countries experiencing serious drought and / or desertification, particularly in Africa (Paris, 1994) – Konvencija o borbi protiv dezertifikacije u zemljama koje su ozbiljno suocene sa sušom i / ili desertifikacijom, narocito u Africi |
| Cenobiont | član životne zajednice (biocenoze), odnosno ekosistema |
| Check in | 1. Postupak prijavljivanja gosta (pojedinca ili grupe gostiju) pri dolasku u smještajni objekat, prilikom čega gost dobiva ključ od smještajne jedinice; 2. Prijava putnika za let. |
| Check in time | 1. Vrijeme do kojeg se gostu čuva rezervirana soba, u pravilu do 18 sati; nakon tog vremena recepcija ima pravo staviti sobu u prodaju; 2. Prijava putnika za let. |
| Check out | postupak odjavljivanja gosta (pojedinca ili grupe gostiju) na odlasku iz smještajnog objekta, prilikom kojeg se obračunavaju I naplaćuju korištene usluge. |
| Check out time | vrijeme do kojeg gost ima pravo koristiti sobu na dan odlaska, ukoliko nije predhodno produžio boravak. U pravilu to je do 12 sati. |
| CIP | (akr. Od engl. commercial Important person), kratica za osobu kojoj se u poslovnim krugovima pridaje posebna pozornost. |
| Cirkulacija | Brzo narušavanje stratifikacije u slatkovodnom basenu (kao što je jezero, vodojaža ili akumulacija), kao posledica prirodnih sila, obično inicirano vetrom. U tipičnom primeru, kod jezera umerene zone, u kasno leto ili jesen količina solarne energije je nedovoljna tako da dolazi do hlađenja površinskih slojeva vode , koji postaju gušći i tonu u dublje delove vodenog basena. Time se narušava stanje temperaturne stratifikacije (v. "Temperaturna stratifikacija"), temperatura vode postaje ujednačena u celom vodenom biotopu, otpor ka mešanju je mali, tako da je dovoljna i mala količina energije vetra da izazove mešanje celog vodenog stuba. To je jesenja cirkulacija, a do sličnog procesa u jezerima umerene zone dolazi i u proleće - prolećna cirkulacija, kada dolazi do otapanja leda i zagrevanja površinskih slojeva čija se temperatura izjednačava sa dubljim slojevima. U zavisnosti od tipa temperaturne stratifikacije u jezerima u kojima se uspostavlja cirkulacija celog vodenog stuba (v. "Holomiktička jezera") tokom jedne godine dolazi do cirkulacije jednom ili više puta. Poseban slučaj delimične cirkulacije uspostavlja se u tzv. meromiktičkim jezerima (v. "Meromiktička jezera"). Cirkulacija je veoma značajna jer se njome u vodenu masu unose istaložene suspendovne čestice i hranljive susptance čime se omogućava intenzivna produkcija u narednom periodu. Različiti organizmi su različito prilagođeni na uslove intenzivnog mešanja vode. v. i "Temperaturna stratifikacija" |
| CITES | Međunarodna konvencija o trgovini ugroženim divljim biljnim i životinjskim vrstama |
| CMS | Convention on migratory species – Konvencija o migratornim vrstama |
| CNR | Committee on Natural Resources -Komitet za prirodne rasurse |
| cost-benefit analiza | (engl. cost-benefit analysis, njem. Kosten-Nutzen Analyse), metoda ekonomske analize kojom se uspoređuju I vrijednuju sve prednosti I svi nedostatci nekog privrednog pothvata ili projekta analizom troškova 8cost) I koristi 8benefit). Važna je za donošenje ispravne odluke I za korekciju projekta. U turizmu se pored klasične analize kvantitativnim pokazateljima troškova I koristi ta metoda primjenjuje I na analizu kvalitativnih varijabli troškova I koristi od razvoja turizma u nekom kraju, posebno tamo gdje se turizam počinje razvijati, tj. ulaganjem stranog kapitala I znanja. Pritom se vrši usporedba ekonomskih I sociokulturnih troškova te ekonomskih I sociokulturnih koristi koje nastaju u destinacijama gdje su kulturne norme I stupanj ekonomskog razvoja različiti od metoda turizma koji se počinje razvijati. Pokazalo se da je u industrijski nerazvijenim zemljama razvoj određenog tipa masovnog turizma iniciranog izvana preko stranih turoperatora I agencija polučio izuzetno puno sociokulturnih a I ekonomskih šteta za lokalnu zajednicu, te je bilanca troškova I koristi bila negativna. |
| CP | cleaner production - čistija proizvodnja |
| Crvena knjiga | naučna publikacija koja sadrži opširne podatke o osnovnim karakteristikama vrste, o stepenu njene ugroženosti, faktorima ugrožavanja, kao i predloge mera za zaštitu same vrste. Predstavlja naučnu osnovu za pokretanje konkretnih vidova zaštite |
| Crvena lista | naučna publikacija koja sadrži spisak ugroženih vrsta, sa najosonovnijim podacioma o stepenu ugroženosti i rasprostranjenju. Predstavlja osnovu za izradu Crvenih knjiga |
| CSCE | Conference on Security and Co-operation in Europe - Konferencija o evropskoj bezbjednosti i saradnji |
| CSD | Commission on sustainable development - Komisija za održivi razvoj |
| Cunami | Cunami (od japanskih reči: tsu, luka i nami, more) predstavljaju vrlo dugačke talase (preko stotinu kilometara) seizmičkog porekla. Izazivaju ih podmorski zemljotresi i vulkanske erupcije, posebno u Pacifiku. Oni se kreću ogromnom brzinom, na dubinama od oko 4.000 metara čak 720 kilometara na sat. Visina ovakvih talasa na otvorenom okeanu je mala - do jednog metra, tako da se često i ne uočavaju. Međutim, približavanjem kontinetalnom platou, njihova brzina se smanjuje a visina dramatično povećava. Zbog toga imaju katastrofalno dejstvo na priobalje, hiljadama kilometara daleko od mesta njihovog nastanka |
| Damping | (engl. dumping), prodaja robe ili usluga u izvozu po znatno nižoj cijeni, često ispod cijene koštanja. Jedan od najčešćih oblika nelojalne konkurencije na međunarodnom tržištu kako bi se prodrlo na neko tržište ili izbjeglo smanjenje cijene na domaćem tržištu. |
| Datumska granica | (engl. date line, njem. Datumsgrence), linija koja uglavnom slijedi 180. Merdijan. Prema međunarodnom dogovoru odvaja područja kod kojih prilikom prijelaza treba pribrojiti ili oduzeti jedan dan. Budući da zemlja okreće od zapada prema istoku, onaj tko obiđe Zemlju u tom smijeru izvrši jedno okretanje više, pa se mora jedan dan odbiti, a onaj tko obiđe Zemlju od istoka prema zapadu, budući da se izvrši jedno okretanje manje, jedan dan treba pribrojiti. |
| Degradirana sredina | izmenjena i kultivisana sredina, čiji su biodiverzitet i produktivnost suštinski smanjeni |
| Deklaracija | Formalna izjava, odnosno dokument koji sadrži objavu zvaničnog mišljenja ili stavova, obično državnog organa ili međunaropdnog tela |
| Delfi metoda | (engl. Delphi method, njem.Delphi-Methode), postupak procjene budućih događaja na temelju sustavnog kombiniranja mišljenja I znanja eksperata tako da konsenzusom grupe eksperata odrede buduća kretanja. Cjelokupni postupak dakle zasniva se više na subjektivnim stavovima izabranih eksperata nego na znanstvenoj teoriji. Metoda polazi od predpostavki da iako je budućnost neizvjesna, vjerojatnost budućih događaja mogu procjeniti pojedinci koji mogu prosuditi što će se dogoditi, dajući pritom više perspektivu nego oštru sliku budućnosti. Cjelokupni proces primjene ove metode ostvaruje se u nekoliko dionica. Nakon svake dionice utvrđuje se konvergencija, odnosno približavanje grupnih stajališta. Voditelj ispitivanja provodi istraživanje sve dok se konsenzus ostvari, a nakon toga sačinjava izvještaj koji ilustrira distribuciju odgovora s navedenim vjerojatnostima događaja i naznakom interrakcija među promatranim fenomenima. |
| Destratifikacija | Prirodno ili veštački izazvano mešanje slojeva dublje i površinske vode u jezeru ili vodojaži (akumulaciji). v. i "Cirkulacija" |
| Dimiktička jezera | Tip jezera kod kojih do cirkulacije (v. "Cirkulacija") vode dolazi dva puta godišnje - u proleće i jesen, dok se tokom leta uspostavlja direktna temperaturna stratifikacija (v. "Temperaturna stratifikacija") a tokom zime indirektna temperaturna stratifikacija. Ovo je najčešći tip jezera umerenih zona, a nalaze se i u suptropskim regionima na većim nadmorskim visinama |
| Distrofan eksosistem | odnosi se, pre svega na vodene ekosisteme koji se odlikuju velikom količinom biogenih materija suspendovanih u vodi (npr. humusa), koje su nedostupne planktonskim organizmima, te se ovakvi ekosistemi odlikuju malom produktivnošću. Karakteristični su za tresavska jezera i močvare severne hemisfere i planinskih oblasti |
| Diverzitet | sensu stricto: raznovrsnost faune ili flore izražena brojem vrsta podeljenim brojem individua (spec/ind), kao izraz biološkog diverziteta |
| Divlja vrsta/podvrsta | na čiji genotip (evolucione procese) čovek nije namerno uticao |
| Domaća ili kulturna vrsta/podvrsta | na čiji je genotip uticao čovek radi svojih potreba |
| Drop-off charges | novčana doplata kod iznajmljivanja automobila u slučaju kada se automobil iznajmljuje na jednoj lokaciji. U tom slučaju poduzeća koja iznajmljuju automobile zahtjrvaju od turista određen iznos povrh uobičajene tarife, koji im služi za pokrivanje troškova vraćanja automobila na prvotnu lokaciju. |
| DRV | (akr. Od njem. Deutsche reiseburo Verband), udruženje njemačkih putničkih agencija; jedno od najvećih udruženja putničkih agencija u svijetu, u koje je učlanjeno više od 4 100 turističkih agencija I turoperatora (redovitih članova), te oko 800 izvanrednih članova (hoteli, zrakoplovne kompanije, organizacije rent a car, turistički uredi, željeznica, turistička poduzeća iz inozemstva i dr.). |
| Država-areal | jedinica rasprostranjenja u nekim međunarodnim sporazumima, kojom se označava odgovornost države za vrste ili ekosisteme rasprostranjene na njenom području |
| EBRD | Eurpoean Bank for Reconstruction and Development -Evropska banaka za obnovu i razvoj |
| ECNC | (European Centre for Nature Conservation). Evropski centar za zaštitu prirode. |
| ECOWET | (Ecological - Economical Analisys of Wetlands). Ekologija i ekonomija u vlažnim staništima |
| EEA | (European Environment Agency). Evropska agencija za zaštitu životne sredine. Cilj ove agencije je zaštita i analiza podataka u oblasti životne sredine na nivou EU u cilju obezbeđenja objektivnih, pouzdanih i komparativnih podataka koje će omogućiti Zajednici i zemljama članicama da preduzme odgovarajuće mere za zaštitu životne sredine, izvrše procenu ostvarenih rezultata i obezbede adekvatno informisanje javnosti u vezi sa stanjem životne sredine |
| EECONET | (European Ecological Network). Evropska ekološka mreža |
| EIA | Environmental Impact Assessment - procena uticaja na životnu sredinu |
| EIA Convention | Convention on Environmental Impact Assessment in a Transboundary Conext (Espoo , 1991), - Konvencija o procjeni uticaja na životnu sredinu u prekograničnom kontekstu |
| Ekologija | (grč. ojkos - okolina, kuća, logos - nauka) je nauka koja proučava odnose organitzama, odnosno pojedinih vrsta, i njihovih zajednica (v. "Životna zajednica") prema uslovima spoljašnje sredine |
| Ekološka niša | po pojednostavljenoj ali lako razumljivoj definiciji, označava mesto i ulogu vrste (cenobionta) u ekosistemu. Može se definisati kao skup sredinskih uslova koje koristi ili može koristiti vrsta u skladu sa svojim ekološkim mogućnostima, odnosno reakcionom normom |
| Ekološki faktori | Različite vrste uticaja koje deluju na pojedine organizme ili životne zajednice (v. "Životna zajednica"). Mogu se podeliti na abiotičke (različiti fizičko - hemijski uslovi životne sredine- klimatski, edafski i orografski faktori) i biotičke (međusobni uticaji organizama), u okviru kojih se, zbog svog značaja i intenziteta, posebno izdvaja antropogeni (čovekov uticaj) |
| Ekološki karakter staništa, ekosistema | specifične prirodne vrednosti koje taj ekosistem /stanište izdvajaju od drugih ekosistema/staništa |
| Ekološko obrazovanje | U užem smislu je stručno osposobljavanje, usavršavanje i obuka profesionalaca u oblasti ekologije i srodnih nauka i naučnih disciplina. U širem smislu ekološko obrazovanje je sinonim obrazovanja za životnu sredinu |
| Ekosistem | Integrisan, složen i dinamičan sistem koji sačinjavaju biotop (v. "Životno stanište") i biocenoza (v. "Životna zajednica"), između kojih se uspostavljaju odnosi akcije (uticaj biotopa na biocenozu), reakcije (uticaj biocenoze na biotop) i koakcije (uzajamni uticaji među članovima biocenoze). Označava se i kao "biogeocenoza". U ekosistemima se odvijaju procesi kruženja materije (v. "Kruženje materije") u biološkim ciklusima (npr. ugljenika, azota, vode itd.) i proticanje energije, što čini osnovu održanja života i čitave biosfere (v. "Biosfera"). Postoji veliki broj različitih vodenih ekosistema (reka, potok, bara, jezero itd.), koji se, prema svojoj srodnosti, grupišu u veće celine koje se označavaju kao biomi (v. "Biom") |
| Ekotip | Nasledno fiksirani ekološki tipovi organizama u okviru populacija jedne vrste, koji su nastali kao posledica kompleksnog delovanja ekoloških faktora na određenom staništu. Npr., u okviru jedne iste biljne vrste možemo razlikovati visokoplaninski ekotip (patuljaste biljke) od nizijskog (krupne biljke). Patuljasti oblici date vrste će zadržati svoje karakteristike (patuljastu formu) i u promenjenim uslovima gajenja u niziji |
| Ekotoksikologija | ekološka toksikologija. Interdisciplinarna naučna oblast u okviru koje se proučavaju toksični efekti hemijskih supstanci na organizme, populacije, biocenoze |
| Eksploatacija | (iskorišćavanje) prirodnih resursa - za razliku od korišćenja (v. "Korišćenje prirodnih resursa"), sve češće se upotrebljava u smislu trajno neodrživog (neuravnoteženog) razvoja prirodnih bogatstava |
| EL | environmnetal labelling - ekološko označavanje |
| EMAS | eco – management and audit scheme - sistem Evropske unije za eko – menadžment i provjeru |
| EMEP Protocol | Protocol to the LRTRAP Conventon on long – term financing of the cooperative programme for monitoring and evaluation of the long-range transmission of air pollutants in Europe ( Geneva , 1984) – Protokol uz LRTRAP konvenciju o prekograničnom zagađivanju vazduha na velike udaljenosti |
| EMIC-pristup | (engl. EMIC-approach, njem. EMIC-Methode), metodologija istraživanja turizma temeljena na unutarnjem istraživanju na “terenu” u destinaciji kada se ispituju I pitaju za mišljenje I stavove svi sudionici turističkog fenomena: turisti, lokalno stanovništvo, turistički djelatnici. To je fenomenološka metoda, a zagovornik joj je sociolog I antropolog eric Cohen, koji se zalaže za istraživanja odnosa između lokalnog stanovništva I turista, njihovih kultura, socijalnih promjena izazvanih razvojem turizma. |
| Emisija | ispuštanje; odnosi se, pre svega na zagađujuće gasovite materije koje se antropgenim delatnostima ispuštaju u atmosferu. Ponekad i u smislu emisije alohtonih vrsta iz zatočeništva i gajilišta |
| EMS | environmental management system - sistem upravljanja u životnoj sredini |
| EMTA | (akr. Od engl. Eastern Mediterranean Tourist Association), turističko udruženje istočnog mediterana, osnovano 1993. Godine za održavanje Svjetskog turističkog sajma (WTM) u Londonu. Sjedište EMTA-e su Egipat, Izrael I Turska. Cilj udruženja je koordinacija aktivnosti na području marketinga u turizmu te izgradnja za turizam potrebne infrastrukture, maksimalno štiteći prirodu, okoliš I kulturno povjesne znamenitosti zemalja članica. |
| Endemični takson | takson čije je prirodno rasprostranjenje ograničeno na posebno područje ili državu, odnosno ako je usko, regionalno ili lokalno i znatnije ne prelazi nacionalne ili regionalne granice. Predstavlja poseban vid biološkog diverziteta |
| Endemit | vrsta koja je u svom prirodnom rasprostranjenju veoma ograničena, odnosno vrsta čije je rasprostranjenje usko, regionalno ili lokalno i znatnije ne prelazi nacionalne ili regionalne granice |
| Endemorelikt | vrsta čije je prirodno rasprostranjenje veoma ograničeno, a za koju se pouzdano zna da je zaostala do danas iz dalje ili bliže prošlosti |
| ENVCD | (Enviromental Measures in Develping Countries). Program mera Evropske unije u oblasti životne sredine u zemljama u razvoju. Bavi se finansiranjem projekata čiji je cilj integracija ekološke dimenzije u razvojni proces radi ostvarenja održivog razvoja u zemljana u razvoju kroz iniciranje nove generacije akcionih programa |
| Epilimnion | Voda iznad termokline (v. "Termoklina") u temperaturno stratifikovanim vodenim basenima. U ovom sloju voda je manje ili više ravnomerno zagrejana, cirkuliše, te je značajno turbulentna |
| ETTFA | (akr. od engl. Europan Tourism trade fairs Association), Europsko udruženje turističkih sajmova, udruženje 10 europskih turističkih sajmova. Članice udruženja su BIT Milano, BTL Lisabon, EIBTM Ženeva, FITUR Madrid, Holiday World Dublin, Holiday World Prag, REISELIV Oslo, TTW Montreux, TUR Goteborg I WTM London. Osnovana 1992. Godine, sa sjedištem u Bruxellesu, a 1998. Sjedište udruženja premješteno je u Prag. ETTFA na svim turističkim sajmovima ima svoj izložbeni prostor na kojem daje informacije posjetiteljima, novinarima, distribuira podatke o članicama I promovira ne samo spomenuto udruženje, već djeluje kao središnje mjesto komunikacije I centar za povratne informacije od strane izlagača I posjetitelja. Članovi ETTFA sastaju se kvartalno. |
| Euro-Pow Wow | turistički sajam za turistička putovanja u SAD koji se specijalno priređuje za europske turoperatore. Prvi takav sajam održan je 1990.godine u Parizu. |
| EURONATUR | Organizacija Evropske Unije za zaštitu prirode |
| EUROPARC FEDERATION | Evropska federacija nacionalnih parkova |
| EUROSITE | Evropska mreža organizacija koje upravljaju prirodnim dobrima, postoji da bi se poboljšala zaštitu prirode kroz menadžment zemljištem i vodama kao i kroz razmenu informacija, za dobrobit prirode i mogućnost uživanja ljudi u njoj |
| Eutrofan ekosistem | označava ekosistem sa velikom organskom produkcijom. Termin se obično se koristi u hidroekologiji, mada može označavati i visokoproduktivne terestrične ekosisteme |
| Eutrofikacija | (grč. eutrophos, od eu - dobro, trophe - hrana). Prirodan proces povećanja organske produkcije u ekosistemu. Predstavlja proces postupnog povećanja količine hranljivih (mineralnih) supstanci, prvenstveno fosfata i nitrata, u vodenom ekosistemu, najčešće usled negativnog čovekovog uticaja (otpadne vode hemijske, prehrambene industrije, komunalne otpadne vode, spiranje đubriva sa obradivog zemljišta itd.). Pri tome ekosistem prelazi iz stepena oligotrofnog (siromašnog hranljivim supstancama), preko mezotrofnog (umereno bogat) do eutrofnog (bogat) ili čak hipereutrofnog (izuzetno bogat hranljivim suspstancama). Usled prisutne velike količine hranljvih suspstanci primarni producenti - fitoplankton (v. "Plankton") i makrofitska vegetacija (v. "Litoral") se intenzivno razvijaju što za posledicu ima masovno razviće i svih ostalih komponenti biocenoze (zooplanktona, nektona, organizama faune dna itd.). Velika količina uginulih organizmama stvara naslage finog mulja. Procesi razlaganja biogenog mulja kao i ostali biološki i biohemijski procesi su u eutrofnim ekosistemima veoma intenzivni što često kao posledicu ima smanjivanje količine rastvorenog kiseonika, a na kraju i preovlađivanje anaerobnih nad aerobnim procesima. Uznapredovali procesi eutrofikacije se negativno odražavaju na kvalitet vode i mogućnost njene upotrebe od strane čoveka. U stajaćim (bare, jezera, akumulacije) i sporotekućim vodenim ekosistemima (ravničarske reke) eutrofikacija može biti veoma brza |
| Eutrofizacija | proces povećanja -organske produktivnosti izazvan nutrijentima alohtonog porekla i najčešće različitim ljudskim delatnostima |
| Evapotranspiracija | Ukupna evaporacija sa neke površine pokrivene vegetacijom. Uključuje vodu koju zadržava vegetacija i koja se oslobađa evaporacijom i evaporacijom sa suve površine listova (v. "Transpiracija"), kao i evaporaciju sa površine zemljišta |
| Evropska ekološka mreža | (European Ecological Network -v. "EECONET") 1994. godine Ministarstvo poljoprivrede Holandije razvija evropsku ekološku mrežu za očuvanje prirode |
| Ex-situ, zaštita, očuvanje | očuvanje komponenti biodiverziteta (genetskog materijala, organizama, populacija) izvan njihovog prirodnog okruženja |
| EXPO | (engl. Universal Exposition), Svjetska izložba, međunarodna izložba na kojoj se predstavljaju gospodarska, kulturna i znanstvena dostignuća zemalja sudionica; to je često i velika turistička priredba na kojoj se predstavljaju države s nekom posebnom temom. Mjesta održavanja mjenjaju se, a sama izložba nije redovita. Prva svjetska izložba održana je 1851. Godine u Londonu, a nakon toga uslijedili su uglavnom drugi europski gradovi domaćini (Beč, Amsterdam, Torino, pariz i dr.). Na svjetskoj izložbi 1998. Godine u Lisabonu prvi put se, vrlo uspješno predstavila i Republika Hrvatska. |
| Fango | (engl. fango, njem. Fango), ljekovito blato |
| FAO | Food and Agruculture Organization - Organizacija UN za ishranu i poljoprivredu |
| FEG | (akr. Od fr. Federation Europenne des Associatons des Guides Touristiques), Europsko udruženje turističkih vodića. Sjedište u Bruxellesu. |
| FESPO | (akr. Od njem. Ferien-, Sport- und Friezeitmesse), sajam odmora, sporta i slobodnog vremena, prvi put održan u sječnju 1991. Godine u Zurichu. Sajam je namjenjen širokoj publici, a sudjeluju izlagači iz raznih turističkih regija i mjesta, turističke agencije, nositelji turističke ponude i druge turističke institucije. |
| Fjord | (engl. fiord, njem. Fjord), norveški naziv za dugačke, uske te vrlo duboke morske zaljeve, strmih stijena. Fjordovi su nastali radom ledenjaka. Zbog svojih impresivnih oblika i izgleda, turistički su mamac nordijskih zemalja. |
| Flora | (lat. Flora - boginja cveća; flos, floris - cvet). Skup svih biljnih vrsta određene oblasti. Područje Srbije spada u floristički veoma bogate oblasti (3526 taksona vaskularnih biljaka i oko 1200 vrsta algi). Srbija je ne samo floristički bogata zemlja, već je njena flora i taksonomski veoma raznovrsna (biljke vaskularne flore svstane su u 141 familiju i 766 rodova). Posebnu vrednost i značaj flori Srbije daje znatan broj endemita (v. "Endemit") i reliktnih vrsta. Relikti su biljke velike starosti koje su nekada bile široko rasprostranjene, a danas su sačuvane, po pravilu, samo na malim prostorima (molika Pinus peuce, jorgovan Syringa vulgaris i dr.) |
| Fosili | Gigantski do mikroskopski ostaci biljnih i životinjskih organizama iz geološke prošlosti ili njihovi tragovi, sačuvani u različitim, najčešće sedimentnim stenama |
| Fungija | neonim za ukupnost organizama klasifikovanih u kategoriju Fungi, kao pandan terminima Flora i Fauna, uveden da bi se istakla samostalnost gljiva u odnosu na biljke |
| Gastronomija | (engl. gastronomy, njem. Gastronomie), širi pojam od – kulinarstva, obuhvaća poznavanje jela, odabir pića i posluživanje gostiju. |
| GATT | General Agreement on Tariffs and Trade - Opšti sporazum o trgovini i tarifama |
| GEF | Global Environmental Facility - Globalni mehanizam za finansijsku podršku u oblasti životne sredine |
| Generacija | vremenski se pod jednom generacijom može smatrati prosečna starost roditelja u populaciji. Ona mora da bude veća od starosti prvog razmnožavanja, osim kod taksona koji se razmnožavaju samo po jednom |
| Genetički (genetski) materijal | svaki materijal biljnog, životinjskog ili mikrobskog ili drugog porekla koji sadrži funkcionalne jedinice nasleđivanja |
| Genetički modifikovani organizmi | čiji je genetički materijal izmenjen u odnosu na onaj koji se prirodno pojavljuje kao rezultat parenja, rekombinacije ili prirodne selekcije |
| Genetički resursi | genetički materijal, koji ima aktuelnu ili potencijalnu vrednost za ljudski rod |
| Genofond | sveukupnost genoma svih vrsta određenog geografskog područja |
| Genom vrste | kompleks naslednih faktora koji se nalazi na hromozomima svih individua unutar vrste |
| Geo-nasleđe | Sve geološke, geomorfološke, pedološke i posebne arheološke vrednosti nastale u toku formiranja litosfere, njenog morfološkog uobličavanja i međuzavisnosti prirode i ljudskih kultura, koje zbog izuzetnog naučnog i kulturnog značaja, kao deo jedinstvenog geo-nasleđa Evrope, odnosno sveta, moraju biti posebna briga svih društvenih faktora |
| Geodiverzitet | Opisuje raznovrsnost geoloških fenomena i njihovih odgovarajućih procesa unutar određenog područja, i jedan je od faktora i kriterijuma koji određuju prirodne vrednosti nekog mesta ili pejzaža, a istovremeno komplementarnošću utiče na biodiverzitet |
| Geološka građa | Podrazumeva sastav, starost i sklop dela terena, a najčešće se prikazuje geološkom kartom |
| Geološki profil | Grafički prikaz geološke građe u vertikalnoj ili kosoj ravni onih delova terena koji se neposredno zapažaju na površini ili njegovih dubljih delova |
| Geomorfološki objekti | Oblici reljefa markantnog, neobičnog i privlačnog izgleda i zanimljivog načina nastanka (ostenjaci, stenoviti i lesni odseci, različiti tipovi rečnih, ledničkih i kraških dolina, glacijalni cirkovi, vrhovi, zemljane piramide, prerasti, prostorci i dr.) |
| Geotop | Ograničeni deo geosfere sa istaknutim geo-vrednostima, koji treba zaštititi od uticaja koji mogu da ugroze njegov sastav, oblik ili prirodni razvoj, a u isto vreme predstavlja prostornu jedinicu komplementarnu biotopu |
| GHGs | greenhouse gases - gasovi staklene bašte |
| Glacijalni relikt | vrsta danas usko rasprostranjena u gornjim visinskim zonama ili drugim hladnim staništima, za koju se smatra da je bila šire rasprostranjena u vreme poslednjih Ledenih doba |
| Globalan, -a, -o | koji se odnosi na svetske odnosno međunarodne razmere |
| Globalno značajna vrsta (vrsta od međuna | 1) vrsta uključena u Evropsku crvenu listu globalno ugroženih biljnih i životinjskih vrsta iz 1991. god.; 2) vrsta za koju je jedna država odgovorna za značajnu deo ukupnog areala ili populacije; i 3) vrsta priznata kao vrste od međunarodnog značaja drugim specifičnim međunarodnim aktima |
| Globtroter | (engl. globetrotter, njem. Weltenbummler), putnik koji putuje oko svijeta; “svijetski putnik”, “svjetska skitnica”, osoba obuzeta strašću putovanja po “bijelom “svijetu. |
| GMOs | genetically modified organisms - genetički modifikovani organizmi |
| go – show | neočekivano pojavljivanje putnika na odletu. |
| Going Places | drugi po veličini lanac turističkih agencija u Velikoj Britaniji, u čijem se sastavu nalazi više od 800 turističkih agencija. Vlasnik lanca je britanski turoperator Airtours. |
| GP | green procurement - zelene nabavke |
| Grand tour | “velika putovanja” koja su poduzimali engleski plemići i diplomati u razdoblju od 1547. Do 1830., a trajala su po dvije i više godina. Cilj im je bila Europa, a smjer od Pariza preko Alpa do juga Italije i natrag preko Alpa u Njemačku, dolinom Rajne ponovo u Francusku. Obavezno su posjećivani talijanski restorani gradovi kao obilježje europske civilizacije i kulture. Ta prva organizirana putovanja imala su spoznajnu, istraživačku i obrazovnu funkciju. To je bila kruna završetka obrazovanja plemića koji su s tih putovanja nosili dnevnike, potpise kao prve informacije za buduće putnike i istraživače. U 18. St. dolazi do obnove tih putovanja, aputnici su književnici, slikari i avanturisti koji dolaze iz Europe u italiju za umjetničkom inspiracijom na temelju renesanse i klasike (Goethe: “Pisma iz Italije”) |
| GSA | (akr. Od engl. general sales agent), agent kojega je ovlastila zrakoplovna ili kompanija ili neki drugi principal da za njih obavlja poslove promocije, rezervacija i izdavanja karata i druge poslove na određenom teritoriju. Vrlo često se u praksi umjesto izraza GSA upotrebljva i engl. izraz sole agent. |
| Guaranteed no – show | rezervacija sobe |
| Guided tour | turistička skupina s vodičem, npr. na razgledanju grada ili najčešće na autobusnom aranžmanu. |
| Guranteed reservation | rezervacija sobe |
| Hidrobiologija | (grč. hydor - voda, bios - život, logos - nauka). Nauka o vodenim ekosistemima u kojima istražuje njihovu strukturu i funkcije; proučava fizičke, hemijske i biološke karakteristike hidrosfere, uticaje koje vodena sredina ima na živi svet kao i međusobne uticaje vodenih organizmama. Hidrobiologija izučava i karakteristike i prilagođenosti pojedinih vodenih organizama (biljaka i životinja) uslovima staništa, njihovu prostornu i vremensku distribuciju. Hidrobiologija obuhvata okeanologiju (proučava Svetsko more) i limnologiju (proučava kopnene, uglavnom slatke vode). Okeanografska istraživanja spadaju u red najsloženijih i najskupljih ekoloških istraživanja koja intenzivno izvode uglavnom ekonomski najrazvijenije i najbogatije zemlje. Pioniri hidrobioloških istraživanja u Srbiji bili su akademici i profesori beogradskog Univerziteta Siniša Stanković i Stevan Jakovljević, kao i dr Đorđe Protić.. Oni su u periodu od 1930. do 1940. godine objavili nekoliko hidroloških studija o biocenozama kanala Vojvodine, jugoslvenskog dela Dunava (Protić) i akvatičnih biotopa okoline Beograda (Stanković, Jakovljević). Posle Drugog sv. rata Beograd i Novi Sad postaju centri razvoja hidrobiološke nauke i rasadnici kadrova. Među hidrobiolozima, osim pomenutih, razvoju hidrobiologije u Srbiji posebno su doprineli prof. dr Milika Pljakić, prof. dr Milorad Janković, prof. dr Pavle Radoman, naučni savetnik dr Mirjana Janković, prof. dr Vlasta Pujin, dr Anđelija Živković, Darinka Milovanović, dr Radomir Nedeljković, dr Desanka Vunjak, naučni savetnik dr Draga Janković, prof. dr Vera Tutundžić, prof. dr Jelena Blaženčić, prof. dr Magdalena Marinček |
| Hidrogeografski objekti | Vodeni objekti značajni po količini vode, režimu rada i živopisnom izgledu (izvori, kraška vrela, vodotoci, jezera) |
| Hipolimnion | Voda ispod termokline (v. "Termoklina") u temperaturno stratifikovanim vodenim basenima. Predstavlja dubok, hladan i relativno miran sloj vode koji se proteže do dna vodenog basena |
| Hladna monomiktička jezera | Tip jezera sa vodom čija temperatura nikad ne prelazi 4°C, kod kojih do cirkulacije (v. "Cirkulacija") dolazi jednom godišnje - tokom leta na temperaturi od ili ispod 4°C. Relativno retka jezera koja se sreću samo na Arktiku i u viskokim planinama. v. i "Temperaturna stratifikacija" |
| Holomiktička jezera | Jezera kod kojih se u određenom periodu godine uspostavlja cirkulacija (v. "Cirkulacija") celog vodenog stuba. U zavisnosti od tipa temperaturne stratifikacije (v. "Temperaturna stratifikacija") do cirkulacije dolazi jednom (v. & |